Open Monumentendag 2026
Veerkrachtig erfgoed in tijden van onzekerheid
DIESSEN 13 september
Eeuwenoude veerkracht centraal
De schuurkerk en de Willibrorduskerk in Diessen
organisatie: Stichting Erfgoed Diessen
Het landschap rond het vroegere Laar en de Sint Willibrorduskerk vertellen een verhaal van aanpassing en overlevingsdrang. Tijdens de komende Open Monumentendag staat landelijk het thema ‘Veerkrachtig erfgoed in tijden van onzekerheid’ centraal. Erfgoed Diessen slaat hiermee een brug tussen de religieuze strijd in de achttiende eeuw en de positie van de kerk anno 2026.
In de achttiende eeuw dwong de Reformatie katholieken om ondergronds te gaan. De monumentale kerk van Diessen maakte plaats voor een provisorische schuurkerk. Die onzekerheid dwong gelovigen tot enorme creativiteit. In 2026 staat de kerk door secularisatie, maatschappelijke verschuivingen, schaalvergroting en daarmee samenhangende kerksluitingen opnieuw voor grote uitdagingen in de nabije toekomst. Opnieuw is veerkracht nodig.
De veerkracht van toen kan een bron van inspiratie zijn voor hoe we vandaag de dag met verandering omgaan.
- Toen: Onzekerheid dwingt tot creativiteit (De Schuurkerk)
De Reformatie maakte het katholieke geloof onzichtbaar, maar niet verdwenen. Gelovigen vonden een slimme, veerkrachtige manier om toch samen te komen. Bij de Laarhoeve schetst Hans Schoenmaker in een notendop de oprichting van de schuilkerk en tonen we aan de hand van zijn onderzoek een reconstructie van de schuurkerk als getuige van die overlevingsdrang. - Sporen in het landschap (De Wandeling)
Gebouwen verdwijnen, maar de geschiedenis laat diepe sporen na. Aan de hand van markeringen op het terrein van de Laarhoeve is te zien waar de schuilkelder gestaan heeft. Hans Schoenmaker neemt u mee voor een korte wandeling aan de andere kant van de Reusel waar de pastorie stond en waar landschapselementen nog steeds onze verbeeldingskracht voeden. We zien de pastoor over het kerkpad lopen en de vrijdagse vis uit zijn vijver monsteren. - Nu: Koesteren wat tastbaar blijft (De Huidige Kerk)
In de Sint Willibrorduskerk worden de schatten getoond die de stormen van de afgelopen eeuwen hebben doorstaan. Er is nog opvallend veel te zien van wat eens een functie had in de schuilkerk aan ’t Laar. Het laat zien dat, hoewel de buitenwereld voortdurend verandert, de kern van het erfgoed bewaard is gebleven. Als straks de laatste kerkganger het licht uitgedaan heeft hebben we opnieuw veerkracht nodig om het erfgoed ook volgende generaties te overleven.
Iedereen is van harte welkom om dit gelaagde verhaal van verbinding en veerkracht te komen ontdekken.
PROGRAMMA
DE DIESSENSE KERKSCHUUR zondag 13 september
13:00 -13:15: Inloop bij de Laarhoeve, Laarstraat 16 in Diessen, met koffie en thee,
13:15 -13:30: Toelichting over het ontstaan van de Kerkschuur (of schuurkerk) met een reconstructie van het gebouw. Deze wandeling is eenmalig. Kom op tijd!
13:30 – 14:30 Wandeling langs landschapselementen die herinneren aan de schuurkerk onder leiding van Hans Schoenmaker, die hier onder meer als archeoloog onderzoek naar deed
14:30 – 16:30 Sint Willibrorduskerk: de schatten uit de schuurkerk en tussen de bedrijven door speelt Gert Jan van Heijst op het monumentale Van Hirtumorgel.
HAGHORST 13 september
Open dag in het pomphuis
Beleef dit unieke industrieel-archeologisch erfgoed
organisatie: Babs Appels
Op zondag 13 september opent het Pomphuis in Haghorst de deuren van 11:00 tot 17:00 uur. Tijdens de dag worden er ook rondleidingen gegeven. Vrijwilligers vertellen je alles over de rijke geschiedenis van het gebouw en laten zien hoe hier tegenwoordig duurzame energie wordt opgewekt.
Het pomphuis is gebouwd in 1923 en heeft elementen uit de bouwstijl van de beroemde architect Berlage. In het pomphuis staan elektrisch aangedreven pompen die oorspronkelijk dienden om het water, dat door het schutten in de sluis wegstroomde naar de lage kant (richting Tilburg) weer terug te pompen naar boven. Zo werd het water in het kanaal op de gewenste hoogte gehouden. In het pomphuis stond ook een aggregaat waarmee elektriciteit werd opgewekt om de sluisdeuren open en dicht te doen. In 1923 was er op de Haghorst immers nog geen elektriciteit. Door de werking van de pomp om te keren wordt het pomphuis nu gebruikt als waterkrachtcentrale. Hoewel al jaren niet meer in gebruik is het interieur nog gaaf en intact. Het is een uniek industrieel-archeologisch rijksmonument, dat in 2018 door koning Willem-Alexander tijdens zijn bezoek aan onze gemeente is bewonderd.
In Hers en geens dur Diessen deel 34, dat op 15 november verschijnt, is een artikel opgenomen over het pomphuis, geschreven door Wim Diepstraten.
PROGRAMMA
POMPHUIS HAGHORST zondag 13 september
11:00 - 17:00 uur: openstelling van het rijksmonument
HILVARENBEEK 12 sept.
Een monument in een monument
Beluister het Van Hirtum orgel tijdens open Monumentendag
organisatie: Babs Appels
In de Hilvarenbeekse Sint-Petruskerk, een icoon van de Kempische gotiek en een officieel Rijksmonument, schuilt een van de meest bijzondere klinkende monumenten van Nederland - het Van Hirtum-orgel. En hoe spijtig het is, maar velen lopen er dagelijks aan voorbij zonder te realiseren dat het daadwerkelijk een klinkend erfgoed van wereldklasse is met een rijke geschiedenis en, nog bijzonderder: nog steeds met een rijke klank. Aanvang 15:00 uur
Tijdens de Open Monumentendag op 12 september 2026 richten wij onze aandacht en oren op deze kostbare juweel als onderdeel van de lange, landelijke monumentale traditie. Speciaal voor dit orgel schreef componist Alfred Momotenko een nieuwe compositie "Dall'aria" uitgevoerd door Ad van Sleuwen (orgel) en Fien van Dingenen (blokfluit). (Onder de foto gaat de tekst verder)
Over het orgel: Het Van Hirtum-orgel was bij de oplevering in 1843 een enorme investering van ca. 4.000 gulden — een fortuin in een tijd waarin een dagloon nog geen gulden bedroeg. Dit bewijst dat de Beekse gemeenschap dit instrument altijd heeft beschouwd als hun kostbaarste culturele bezit. Dit enorme bedrag was vooral mogelijk door de destijdse welstand van Hilvarenbeek en de offers van de lokale gemeenschap. Het was een prestigeproject: men wilde het beste van het beste om de status van de kerk, het dorp en zeker de gemeenschap te prijzen.
De Beekse Meester Ad van Sleuwen:
Geen artiest is sterker verbonden met dit instrument dan Ad van Sleuwen. Als gerespecteerde muziektheoreticus, honorair stadsorganist van Hilvarenbeek, drager van zowel Pauselijke als Franse onderscheidingen en zoon van een organist die de Beekse muziektraditie mede vormgaf, is Ad al decennia lang de beschermer en promotor van ons klinkende materiële erfgoed.
Artistieke meerwaarde De Compositie:
Ook in de muzikale zin voegt deze uiting iets speciaals toe aan de programmering van Hilvarenbeek in 2026. Om de beleving van de aanstaande Nationale Monumentendag te maximaliseren worden gedenkwaardige werken van Wilhelm van Wassenaer, Willem de Fesch, Hendrik Andriessen en onze levende Brabantse trots, de componist Kees Schoonenbeek vertoond. Het complete programma blijft niet bij de bestaande creaties van de Nederlandse meesters, want op deze dag voegen we ook een nieuwe pagina aan de Beekse muziekgeschiedenis toe. Er is een compositieopdracht verstrekt aan Alfred Momotenko, Hilvarenbeekse componist met internationale bekendheid, om de betekenis de Nationale Monumentendag via een wereldpremière voor orgel en blokfluit expressief te vieren. De artistieke gedachte daarachter is te beschrijven als een 'compagnon piece' (companion werk) ter ere van Nederlandse meester componist en organist Hendrik Andriessen (1892 – 1981), aldus in uitvoering van Ad van Sleuwen en Fien van Dingenen (blokfluit, eveneens Brabantse musicus).
Tezamen uitgedrukt belooft het 40 jarige jubileum van Nationale Monumentendag werkelijk alleen in Hilvarenbeek in de breedste betekenis van monumentaal wezen, ofwel historisch, architectonisch, cultureel en nog altijd - gemeenschappelijk.